Yu, Mbok Ayu, Mbakyu, Mbakayuné, Mbak, Mbak-mbak...

09 September 2005

"Wahhh kayak mbak-mbak gitu. Nggak deh," mengkono pocapé sawijining wong nom lanang. Ing papan liyané, wong nom wadon muni mengkéné: "Duh, kayak mbak-mbak gitu kok dia mau sih? Nggak level lah. Masih mendingan gue dong."

Lhadalah! Apa sing dikarepaké tembung "mbak-mbak" iku mau? Jebulané, nyuwun sèwu, sakbangsané "wong wadon kampung, bakul jamu, pembantu rumah tangga". Bener, kaya déné yèn nyebut "mas-mas" kuwi kanggo "wong lanang kampung, ora mentèrèng, kaya sing dodol bakso utawa tukang ojèk".

Semono kuwi lelakoné tembung sing kasebut "perkembangan bahasa". Ana sing diarani konotasi lan denotasi. Lha yèn denotasiné mono gampang: mbak kuwi saka mbok ayu lan sakterusé. Lha yèn konotasi, waduh... warna-warna tegesé, tur gumantung marang papan lan sapa sing ngocapaké.

Kancané bojoku ana sing ngundang dhèwéké "yu". Ora dadi gendra, malah akrab. Wong-wong liyané akèh sing nyeluk "mbak", lha iku wis lumrah. Ning salingkungan panggawéanku, celukan "mas" lan "mbak" iku kanggo sapa waé, saka tukang sapu tekan direktur, ora peduli kuwi wong Jawa apa dudu. Malah kanca-kanca keturunan Cina kerasa luwih kepénak yen diceluk "mbak" lan "mas", dudu "[en]cik" lan "[eng]koh".

Ning omahku, saka cilik ora biasa nyeluk sing luwih tuwa nganggo "mas" utawa "mbak". Dadiné adhi wuragil nyeluk kakang pembarep, sing umuré kacèk 12 tahun, ya njangkar waé. Bareng wis tuwa, sok ditambahi pak utawa bu, nirokaké para ponakan. Iya, ning brayatku ora ana "oom" utawa "tante"; éyang uga ora ana, sing ana mung "mbah kakung" lan "mbah putri" -- kajaba ning njaban brayat inti.

Ana kadadéyan kaya ngéné. Adhi ipéku, wadon, nyeluk tanggané "mbak" mergané wis kanca apik. Anaké ibu kang kaceluk mbak iku ora terima, "Kok manggil Mama mbak sih? Emang Mama itu pembantu?"

4 Komentar:

Pas jam 2:28 PM, Blogger abhirhay nulis...

njangkar? mongkin rasane ra enak gawe wong sing biasane nyeluk dulur tuwek-e mas-mbak, cak-ning, kakang-mbakyu... sing luwih gak enak maneh, cumak sebab bapak-e sek pakdhe awak dewe kudu nyeluk anake sing luwih enom limang taun... mas opo mbak! lho sing urusan tuwek nom bapak-bapak kok anak di melokno! peodal nemen!

 
Pas jam 3:35 PM, Anonymous Q nulis...

sopo to iku sing dadi model "mbakayune padhangmbulan" iku pakde? :D

pancen tergantung konteks-e pakde. koyo "yu" iku. Ning nggonku "yu'" iku umume celukan kanggo pembantu utowo bakul. Tapi ibuku karo adhik2e wis biasa diceluk "yu'" , ora ono masalah. Tapi generasi sak ngisori wis ora dibiasakake nganggo istilah iku maneh, sing dienggo yo "mbak".

Keluargaku isik lumayan feodal :( nang dulur sing luwih tuwo kudu nganggo mbak/mas. Termasuk nang misanan sing "pernah"-e luwih tuwo, koyo putrane pakde utowo putune mbahde, kudu mbak/mas. Contone, adhike simbahku kagungan putro sing luwih enom timbang aku, yo aku kudu tetep nyeluk "Lik"...

 
Pas jam 4:47 PM, Blogger kéré kêmplu nulis...

q,
sing ning gambar iku nyaiku. aja diganggu, aja mbok rusuhi lho... :)

mesakake yen diganggu/dirusuhi. bocahe apik kok, setya, tuhu, ning rada aleman... :D

 
Pas jam 8:45 PM, Anonymous JAMAL (JawaMalaysia) nulis...

Nek ana Malaysia kahanane iso luwih mbingungi kok Dhe. Bayangna ya, sawijining pembantu asal Kali Puchang, Japara, lagi mulai kerja ning alam lan budaya Melayu, sukak nyelok majikane..Ibu. Ya bareng plerak plerok ta si Ibu Melayu iku mau semaur: Heh Iyem... bila pulak aku kawin sama bapak kamu hah! Omong-omong, pssst, cah ayu sing kok celuk "Nyai" kuwi isih available ta? Ora rak, rak bakal tak rusuhi, mung pengin tak sunting dadekna sisihan kang sah. Upamane iki anak pancen takdire jodhoku, harak awakku iki neka dadi "Yahi" mu ta Dhe!

 

Post a Comment

<< Ngajengan